Złote piachy

Korek zaczyna się półtora kilometra przed Rupite, ludzie jadą, żeby spłynęła na nich łaska prorokini Wangi. Na straganach przy drodze do cerkwi można kupić onyks, który zabiera złą energię, obrazki z podobizną Wangi, ikony z Matką Boską, wódkę figową, psy kiwaczki i biały miód. Szmaragdowe ważki nieruchomieją w gorącym powietrzu. Mimo że jest dopiero koniec maja, pod rozpalonym białym słońcem trudno wytrzymać bez nakrycia głowy. Nad leczniczymi źródłami unosi się gorąca para, która zagęszcza powietrze i zostawia na mojej skórze niewidoczny wilgotny film. Autobusy parkują ciasno w koleinach z błota, obok nich długie rzędy aut, z których wychodzą tłumy ludzi. Tablice rejestracyjne mówią: Ruse, Kyrdżali, Warna, Płowdiw, Stara Zagora, Burgas.

Kiedy przekraczam bramę i wchodzę na teren parku okalającego świątynię, otwiera się przede mną nowa rzeczywistość. Spokój i porządek, jasna minimalistyczna architektura i zgeometryzowana przyroda. Biel i bezczas, bardziej klimat sakro-spa niż prawosławnej cerkwi. Altanki, równo przystrzyżona trawa, gorące strumyki, jeziorka z leczniczą wodą – tak przejrzystą, że widać każdy drobny kamyk wbity w błotniste dno i pływające w niej żółwie. Ścieżki są wysadzane bambusami, a ukryte w szeleszczących liściach ptaki przekrzykują ludzką mowę. Jedna ze ścieżek prowadzi do klatki z perliczkami, które były ulubionymi ptakami Wangi – mawiała, że są smutne jak ona. Od śmierci Wangi w 1996 roku mają w Rupite status świętych zwierząt. Nie ma tu pleniących się wysokich chwastów, nie ma dziur w chodnikach i nie ma kabli wysokiego napięcia, rozwieszonych jak serpentyny na fasadach domów i między budynkami.

– Do Rupite podróżowałam pociągiem pospiesznym z Sofii. Zdziwiło mnie, że do tak małej, przygranicznej miejscowości można dostać się bezpośrednio ze stolicy – mówi Ida Ciesielska, kulturoznawczyni i badaczka mitologii związanych z Wangą i miejscem jej kultu. – Wielokrotnie pytałam innych pasażerów, czy na pewno pociąg zatrzymuje się w Rupite. Wszyscy potakiwali. Nie musiałam mówić, po co jadę, każdy wiedział, że „do Baby Wangi”. Pociąg zatrzymał się na pustkowiu. Nie było peronu ani stacji, z torów schodziło się bezpośrednio nasypem. W źródełku poiło się kilka krów, pod drzewem pasterz wypasał stadko owiec, a w błotnistych gorących źródłach kąpali się jacyś ludzie. Sama świątynia na tle pustkowia jawiła się niczym prawdziwa oaza: dwieście trzydzieści hektarów obsadzone dwustoma gatunkami roślin, a w centrum inspirowana modernizmem biała, surowa bryła.

Zdaniem Idy Ciesielskiej ziemie pogranicza bułgarsko-macedońsko-greckiego, z którym związane było całe życie jasnowidzki, przez stulecia posiadały wręcz magnetyczną zdolność przyciągania różnych form religijności. Były również miejscem dramatycznych wydarzeń. W lipcu 1955 roku w pobliżu Rupite doszło do katastrofy samolotu El Al Israel Airlines. Samolot, który odbywał swój cotygodniowy lot na trasie Londyn–Tel Awiw, wskutek zakłóceń kompasu podczas burzy znalazł się w Bułgarii zamiast jak zawsze w Jugosławii. Zaatakowały go bułgarskie myśliwce, zginęli wszyscy pasażerowie i członkowie załogi, w sumie pięćdziesiąt osiem osób.

W parku ludzie siedzą w zadaszonych białych altankach albo na trawnikach. Jedni medytują z zamkniętymi oczami, inni po prostu leżą na trawie. Romska rodzina, kobiety i mężczyźni, odpoczywa oddzielnie w dwóch altankach, powoli i starannie ogryzając kawałki kurczaka, które wyjmują z papierowych toreb. Grupa dziewcząt gra w piłkę. Po trawie dyskretnie i w ciszy suną ludzie na wózkach inwalidzkich. Zatrzymują się zwykle w tym samym miejscu: na wprost góry Kożuch, czyli wygasłego wulkanu górującego nad sanktuarium. Wanga za życia opowiadała, że na terenie Rupite znajdowało się niegdyś starożytne miasto z trzema świątyniami, ale zniknęło z powierzchni ziemi wskutek wybuchu wulkanu. Do dziś śladem obecności niewinnych ofiar, które zginęły pod jęzorem lawy, mają być opary z gorących źródeł: są to westchnienia spoczywających pod ziemią mieszkańców dawnej osady. W wulkanie wykuto ogromny biały pomnik w kształcie krzyża, ze stopniami, po których wierni mogą się wspinać jak Chrystus na Golgotę.

Chorzy przybyli do Rupite zwykle najpierw idą pomodlić się do cerkwi, potem zatrzymują się u stóp wygasłego wulkanu. Mąż układa delikatnie kobietę z ciałem zesztywniałym od gośćca na jednym z głazów rozrzuconych pod skałą. W ciągu pięciu minut, kiedy kobieta leży, pozwalając przejść energii z kamienia do wiotkich mięśni, trzy osoby zdążą sobie zrobić na tle krzyża uśmiechnięte selfie.

Jedna ze ścieżek prowadzi do domku, w którym Wanga przyjmowała ludzi. Domek zachował swój wygląd sprzed pół wieku, wygląda jak z innego świata w porównaniu ze stylem, w jakim zbudowany jest cały kompleks. Maleńkich rozmiarów, z niskim sufitem i wystrojem, który przypomina upiorny dziecięcy pokoik. Na łóżkach i parapetach siedzą ufryzowane lalki w falbaniastych sukniach, o twarzach i parasolkowatych brwiach aktorek z czarno-białego kina. Na ścianach nad głowami lalek zawieszone są krucyfiksy i święte obrazki. Na stoliku stoi duży tarczowy telefon z bakelitu – Wanga musiała mieć go w pobliżu, bo Todor Żiwkow mógł zadzwonić o każdej porze, żeby poradzić się w sprawach państwa. Na zewnątrz domek obrastają kwiaty, podobno prorokini nigdy ich nie ścinała, mawiając, że zerwane kwiaty przypominają jej obcięte rączki dzieci. I mawiała, że w kwiatach zostawia złą energię od zmarłych, z którymi miała kontakt.

W sercu parku znajduje się cerkiew Świętej Petki, którą ufundowała Wanga z datków od ludzi. Cerkiew nosi imię mniszki, o której bułgarski patriarcha Eutymiusz Tyrnowski napisał, że „udała się na pustynię i wiodła anielski żywot” oraz „odmawiała sobie traw pustynnych i wody, jeno wieczorem przyjmując nieco lichego pokarmu”[i]. Nie tylko Petka, ale i inni najpopularniejsi święci czczeni przez Bułgarów to pustelnicy, którzy oddalali się od świata i w samotności szukali kontaktu z Bogiem. Patron Bułgarii Iwan Rylski niemal całe dorosłe życie spędził w jaskini w górach Riła, poszcząc i umartwiając się. A kiedy car Piotr pojechał w góry, żeby spotkać osobiście „ziemskiego anioła”, o którym tyle słyszał, Iwan nie przyjął go, nie chcąc zakłócać swojego wewnętrznego spokoju.

Świątynia Wangi wygląda, jakby została utkana ze światła. Wnętrze jest pobielone, a z fresku na frontowej ścianie, którego autorem jest znany malarz Swetlin Rusew, patrzy sama prorokini. Głowę ma otoczoną aureolą z obłoku, a po jej policzku spływają krwawe łzy. Na twarzach postaci namalowanych na fresku widać cierpienie, a ich ciała o bladej, woskowej skórze wyglądają na chore, pozbawione woli życia. Można odnieść wrażenie, że właściciele i właścicielki tych ciał chcą się wydostać ze swojej nędznej materialnej powłoki jak z więzienia. Jeśli przyjrzeć się uważniej, to widać, że jedna ze „świętych” na fresku ma twarz Ludmiły Żiwkowej – przybyli do Rupite ludzie kierują swoje spojrzenia i modlitwy również do niej.

Lekkość budowli kontrastuje ze złotą i masywną tradycją cerkiewną. Obok ikonostasu stoi fotel z kartką: „Tu siadała Wanga”, tak duży, że można pomyśleć, że spoczywała tu potężna bogini matka, a nie mała drobna kobieta. W powietrzu unosi się ciężki zapach gorącego wosku. Ludzie zapalają świeczki, a wychodząc, wrzucają do drewnianych skrzynek karteczki z intencjami. Oddzielna skrzynka jest przeznaczona dla kobiet, które starają się o dziecko. Wiara w pomoc prorokini do dziś pozostaje silna – za życia Wanga była matką chrzestną pięciu tysięcy bułgarskich dzieci. W kraju o jednym z najniższych współczynników przyrostu naturalnego w Europie już to by wystarczyło, żeby uznać kogoś za świętego.

Osoby zainteresowane przedrukiem tego lub innego fragmentu książki prosimy o kontakt z działem promocji: zofia@czarne.com.pl.