Szatańskie tango

IV Iść do nieba? Śnić?

Kiedy minęli zakręt i stracili z oczu stojącą przed drzwiami gospody grupkę machających im na pożegnanie ludzi, przestał odczuwać przytłaczające go zmęczenie, nie dręczyła go już senność, która – choć się z nią zmagał – przed chwilą przykuwała go jeszcze do krzesła stojącego obok pieca, od chwili, kiedy Irimiás wczoraj powiedział coś, o czym nie śnił nawet w najpiękniejszych snach („No, pogadaj z matką. Jak chcesz, możesz iść ze mną…”), nie mógł zmrużyć oka, całą noc przewracał się w ubraniu na łóżku, żeby tylko nie przespać umówionego spotkania o świcie; teraz, kiedy zobaczył tonącą we mgle i w mroku bezkresną drogę, nagle nabrał sił, poczuł, że „świat wreszcie stanął przed nim otworem”, cokolwiek się teraz stanie, on się nie podda. Ponad wszystko chciał dać upust entuzjazmowi, jednak pełen dyscypliny panował nad sobą, i choć rozpierało go poczucie, że stał się wybrańcem losu, spokojnym krokiem podążał za swoim mistrzem, wiedział, że tylko wtedy wykona powierzone mu zadanie, jeżeli będzie się zachowywał jak mężczyzna, a nie jak szczeniak – nie mówiąc już o tym, że z tak nieprzemyślanego wybuchu energii zadrwiłby wiecznie zrzędzący Petrina, a tego by już nie zniósł, żeby zawstydził go przed Irimiásem. Zdawał sobie sprawę, że najlepiej uczyni, wiernie mu towarzysząc, bo wtedy z całą pewnością nie czeka go żadna niespodzianka; przede wszystkim obserwował jego charakterystyczne ruchy, lekki rytm długich kroków, dumnie uniesioną głowę, drogę, jaką przebywał wskazujący palec jego prawej ręki, groźnie i ostrzegawczo uniesiony przed wygłoszeniem najważniejszych słów, i starał się uczyć tego najtrudniejszego: opadającego tonu jego głosu, ciężkiej ciszy, która oddzielała od siebie poszczególne części wypowiedzi, zapamiętać zdyscyplinowane, ciężkie brzmienie zdań, podpatrzyć, z jaką nieomylną pewnością, bezgraniczną dokładnością potrafi wyrazić swoje myśli. Ani na moment nie odwracał wzroku od pochylonego lekko Irimiása, kapelusza z wąskim rondem, który właściciel, by osłonić twarz przed deszczem, wcisnął głęboko na czoło, ale zobaczywszy, że mistrz nie zwraca na nich uwagi i nad czymś się zastanawia, kroczył w milczeniu, ze zmarszczonym ponuro czołem, koncentrował myśli, by pomóc Irimiásowi szybciej trafić w sedno. Petrina na widok twarzy towarzysza podrapał się w ucho i nie śmiał przerwać ciszy, puszczał tylko oko do „szczeniaka” i uspokajał samego siebie („Ani słowa! Rozmyśla!”), ale pytania z taką siłą ściskały go za gardło, że z trudem i świstem łapał powietrze, dopiero kiedy zaczął charczeć, Irimiás zwrócił uwagę na bohatersko duszącego się Petrinę, z niechęcią wykrzywił usta i wypowiedział słowa przyzwolenia: „No mówże wreszcie! Czego chcesz?!”. Petrina westchnął, oblizał spękane wargi i zamrugał oczyma. „Mistrzu! Ja się boję! Jak chcesz się z tego wyplątać?!” „Bardzo byłbym zaskoczony – rzucił złośliwie Irimiás – gdybyś się nie bał. Czy mam ci to dać na piśmie?” Petrina pokręcił głową. „To nie żarty.

Skłamałbym, gdybym powiedział, że zaraz pęknę ze śmiechu…” „Stul pysk”. Irimiás wyniośle spoglądał na drogę ginącą w mrocznej dali, wsunął papierosa do kącika ust i zapalił, nie zwalniając kroku ani nie przystając na chwilę. „A jak powiem: właśnie czekaliśmy na taką okazję – oświadczył pewnym głosem i głęboko spojrzał w oczy Petriny – uspokoi cię to?” Towarzysz niespokojnie wytrzymywał jego wzrok, wreszcie spuścił głowę, zatrzymał się i zamyślił, kiedy z powrotem dogonił Irimiása, ogarnęło go takie zdenerwowanie, że z trudem wydukał: „Co… co… co ci chodzi po głowie?!”. Ale tamten nic nie odpowiedział, tylko z tajemniczą miną obserwował drogę. Petrina, dręczony złymi przeczuciami, próbował znaleźć wytłumaczenie dla tej wiele znaczącej ciszy i – choć w głębi duszy wiedział już, że nie ma szans – spróbował zapobiec najgorszemu. Ale to nie było łatwe. „Posłuchaj mnie! Byłem twoim towarzyszem, jestem i będę, na dobre i na złe! Jeżeli taka jest tego cena, trudno! Przysięgam, że do końca mojego nędznego życia, ilekroć będzie trzeba, rzucę na kolana każdego, kto nie zdejmie w twojej obecności kapelusza! Ale… nie rób głupstw! Choć raz mnie posłuchaj! Posłuchaj starego poczciwego Petriny! Uciekajmy stąd! Pierwszym pociągiem! Bo jak oni odkryją, że zrobiliśmy świństwo, zlinczują nas!” „Mowy nie ma. – Irimiás szyderczo machnął ręką. – Wspomożemy tę trudną i beznadziejną walkę o ludzką godność… – Podniósł swój słynny palec i pogroził Petrinie. – Osiołku! Nadszedł nasz czas!” „O Boże! – stęknął Petrina, widząc, jak spełniają się jego najgorsze przeczucia. – Wiedziałem! Zawsze wiedziałem, że kiedyś nadejdzie nasz czas! Wierzyłem… miałem nadzieję… I proszę! Taki koniec!” „A ten czego się wygłupia?! – odezwał

się stojący za ich plecami »szczeniak«. – Zamiast się cieszyć i wziąć wszystko poważnie!” „Ja?! – jęknął Petrina. – Taki jestem szczęśliwy, że zaraz się skicham… – Zgrzytając zębami, spojrzał w niebo i rozpaczliwie pokręcił głową. – Powiedz mi, co ja ci takiego zrobiłem? Czy wyrządziłem komuś krzywdę? Powiedziałem kiedyś choć jedno złe słowo?! Błagam, mistrzu, miej przynajmniej wzgląd na mój wiek! Spójrz na moją siwiejącą głowę!” Ale Irimiása nie można było wyprowadzić z równowagi: puścił mimo uszu błagalne słowa swego towarzysza i rzekł z tajemniczym uśmieszkiem: „Sieć, osiołku… – Petrina, słysząc to, aż uniósł głowę. – Rozumiesz? – Zatrzymali się, stanęli twarzą w twarz, Irimiás lekko się pochylił. – Wielka, krajowa sieć Irimiása… Pojaśniało już w tym twoim tępym móżdżku? Gdziekolwiek drgnie…”. W Petrinę ponownie wstąpiło życie, najpierw na jego twarzy pojawił się ulotny uśmieszek, po chwili w okrągłych niczym guziki oczkach mignął złowrogi blask, uszy poczerwieniały z emocji, widać było, że jest bardzo przejęty. „Gdziekolwiek drgnie… Chyba już zaczynam rozumieć… – szeptał wzruszony. – To… by było fantastycznie, gdyby… że tak powiem…” „No, widzisz – przytaknął chłodno Irimiás. – Najpierw myśl, a potem stękaj”. „Szczeniak” przyglądał się scenie ze stosownej odległości, ale i teraz z pomocą pospieszył mu dobry słuch: nie uronił ani jednego słowa, ponieważ jednak nie rozumiał z tego wszystkiego ani krztyny, szybko powtórzył wszystko w myślach, żeby niczego nie zapomnieć; wyciągnął papierosa, powoli, z namysłem zapalił i podobnie jak Irimiás, zwijając wargi w trąbkę, wypuścił wąską smużkę dymu. Nie zbliżał się do nich, szedł za nimi tak jak dotąd, osiem, dziesięć kroków, czuł się coraz bardziej

urażony, że jego mistrz „nawet się nie pofatyguje, żeby go wtajemniczyć”, choć przecież wie, że on – w przeciwieństwie do wiecznie buntującego się Petriny – oddałby za niego wszystko, bo przecież przysiągł mu w duchu bezwarunkową wierność. Ale gorzka próba jeszcze się nie skończyła, czuł coraz większe rozczarowanie, widząc, że Irimiás nie chce go zaszczycić nawet jednym słowem, nie! po prostu go nie zauważał, jak gdyby w ogóle „go tu nie było”, jak gdyby fakt, że „Sándor Horgos, przecież nie byle kto, zaoferował mu swoje usługi”, nie miał dla niego najmniejszego znaczenia… Z nerwów rozdrapał pryszcz na twarzy, a kiedy dotarli do drogi prowadzącej do Póstelek, nie wytrzymał, podbiegł do nich, stanął naprzeciw Irimiása i trzęsąc się ze złości, zawołał: „Tak nie będę z wami szedł!”. Irimiás spojrzał na niego zaskoczony. „Słucham?” „Jak coś panu nie pasuje, proszę powiedzieć! Proszę powiedzieć, że mi pan już nie ufa, i już mnie tu nie ma!” „A tobie co się nagle stało?” – wybuchnął Petrina. „Nic mi się nie stało! Tylko niech pan powie, jestem potrzebny czy nie? Odkąd wyruszyliśmy, nie odezwał się pan do mnie ani słowem, ciągle tylko Petrina, Petrina i Petrina! Jak on jest taki ważny, to po co mnie pan zabierał?!” „Chwileczkę – powstrzymał go spokojnie Irimiás. – Chyba rozumiem. Zapamiętaj sobie, co teraz powiem, bo nie będę jeszcze raz powtarzał… Dlatego cię zabrałem, że potrzebny mi jest taki zaradny młody człowiek jak ty. Ale potrzebny mi będziesz tylko wtedy, gdy zrobisz to, czego od ciebie oczekuję. A więc po pierwsze: mów tylko wtedy, kiedy cię zapytam. Po drugie: kiedy poproszę cię o coś, staraj się to porządnie wykonać. Po trzecie: odzwyczaj się pyskować. Na razie to ja decyduję, o czym ci powiem, a o czym nie. Jasne?” „Szczeniak” pokornie spuścił oczy. „Tak. Ja tylko…” „Żadne ja! Zachowuj się jak mężczyzna… W przeciwnym wypadku… Znam twoje możliwości, synku. I wierzę, że staniesz na wysokości zadania… No chodźmy już!” Petrina przyjacielsko poklepał „szczeniaka” po ramieniu, ale nie cofnął ręki i pociągnął go za sobą. „Wiesz, smarkaczu, że kiedy byłem dzieciakiem takim jak ty, w obecności dorosłych nie śmiałem nawet pisnąć! Milczałem jak grób! Wtedy nie było pardonu! Nie to co dziś! Co wy o tym wie… – zatrzymał się nagle. – Co to jest?” „Co takiego?” „Ten hałas…” „Nic nie słyszę” – odparł „szczeniak”. „Jak to, nie słyszysz?! Teraz też nie słyszysz?” Nasłuchiwali, wstrzymując oddech, kilka kroków przed nimi stał zastyg­ły w bezruchu Irimiás. Byli przy skrzyżowaniu z drogą prowadzącą do Póstelek, cicho kropił deszcz, nigdzie nie było żywej duszy, tylko w oddali krążyło stado wron. Petrinie wydało się, że słyszy coś z góry, w milczeniu pokazał na niebo, ale Irimiás potrząsnął głową. „Raczej stamtąd…” – Wskazał w stronę miasta. „Samochód?…” „Nie wiem” – odpowiedział mistrz z niepokojem. Stali nieporuszeni. Szum ani się nie wzmagał, ani nie słabł. „Może to samolot…” – odezwał się niepewnie „szczeniak”. „Nie, raczej nie… – powiedział Irimiás. – W każdym razie… skróćmy sobie drogę. Drogą na Póstelek dojdziemy do pałacu Weink­heimów i dalej pójdziemy starą drogą. I w ten sposób zyskamy cztery godziny, a może nawet pięć…” „Wiesz, jakie tam jest błoto?” – sprzeciwiał się Petrina. „Wiem. Ale to mi się nie podoba. Lepiej będzie, jak pójdziemy inną drogą. Tam na pewno nikogo nie spotkamy”. „Co masz na myśli?” „A bo ja wiem? Chodźmy”. Zeszli z szosy i ruszyli w stronę Póstelek. Petrina odwracał się niespokojnie

i nerwowo lustrował okolicę, niczego jednak nie dostrzegł. Ale teraz mógłby już przysiąc, że słyszy z góry jakieś odgłosy. „To nie samolot… To jak gdyby kościelne organy… Ach, głupstwo”. Przystanął, schylił się, oparł na jednej ręce i przyłożył ucho do ziemi. „Nie. Z całą pewnością nie. Można oszaleć”. Ale buczenie nie ustawało. Ani się nie oddalało, ani nie przybliżało. Wytężał pamięć, ale odgłos niczego mu nie przypominał. Ani szumu jadącego samochodu, ani dźwięku samolotu, ani grzmotów… Ogarnęło go złe przeczucie. Niespokojnie obracał głową, wszędzie węszył niebezpieczeństwo, w krzakach, karłowatych drzewach, zarośniętych przydrożnych rowach. A najbardziej przerażające było to, że nie potrafił określić, czy to… coś jest daleko, czy blisko… Pełen podejrzeń zwrócił się do „szczeniaka”. „Powiedz no! Jadłeś dziś? Nie burczy ci w brzuchu?” „Nie wygłupiaj się, Petrina! – rzucił Irimiás, spoglądając za siebie. – I przebieraj nogami!” Byli już trzysta, czterysta metrów za skrzyżowaniem, kiedy pośród zatrważającego nieustannego buczenia zwróciło ich uwagę coś szczególnego. Petrina zauważył pierwszy, nie mógł wydusić z siebie słowa, tylko wydukał coś przerażony i z wytrzeszczonymi oczyma wpatrywał się w niebo. Na prawo od nich, z piętnaście, dwadzieścia metrów nad pokrytą błotem martwą ziemią lekko powiewał i powoli, majestatycznie opadał w dół przezroczysty biały welon. Jeszcze nie ochłonęli z wrażenia, kiedy osłupiali zobaczyli, jak to „coś podobnego do welonu”, w chwili gdy styka się z ziemią, nagle rozpływa się w nicość. „Niech mnie ktoś uszczypnie!” – wystękał Petrina i z niedowierzaniem potrząsnął głową. „Szczeniak” stał z rozwartymi ze zdziwienia ustami, a kiedy zobaczył, że ani Irimiás, ani Petrina nic nie mówią,

pewnym siebie tonem dodał: „No co jest, nigdy nie widzieliście mgły?”. „To według ciebie jest mgła?! – wrzasnął Petrina ze złością. – Nie opowiadaj głupot! Głowę dam, że to… jest… ślubny welon… Mistrzu, mam złe przeczucia…” Irimiás bezradnie przyglądał się miejscu, na które przed chwilą opadł welon. „Wolne żarty. Petrina, weź się w kupę i powiedz coś”. „Tam patrzcie!” – zawołał „szczeniak”. I wskazał na drugi welon padający niedaleko poprzedniego. Zaczarowani patrzyli, kiedy opadał na ziemię i – jak gdyby rzeczywiście był z mgły – rozpływał się w nicość… „Chodźmy stąd, mistrzu! – poradził Petrina drżącym głosem. – Coś mi się widzi, że zaraz tu zacznie spadać manna z nieba…” „Musi być na to jakieś wytłumaczenie! – rzekł zdecydowanie Irimiás. – Żebym tylko wiedział jakie!… Bo to niemożliwe, żebyśmy wszyscy trzej naraz zwariowali”. „Gdyby tu była Halicsowa! – zauważył ze śmiechem »szczeniak«. – Zaraz by powiedziała, co to jest!” Irimiás uniósł głowę. „Słucham?” Zamilkli. „Szczeniak” zmieszany spuścił oczy. „Tylko tak powiedziałem…” „Wiesz coś?” – zapytał wystraszony Petrina. „Ja? – zaśmiał się tamten. – Skąd miałbym wiedzieć? Tak mi się głupio powiedziało…” Szli dalej bez słowa, a Petrinie i Irimiásowi przeszło przez myśl, że może lepiej by zrobili, zawracając; ale żaden z nich nie potrafił podjąć decyzji, gdyż żaden nie miał pewności, czy powrót także nie jest ryzykowny… Przyspieszyli kroku, teraz nawet Petrina się nie buntował, gdyby od niego zależało, już by biegli i nie zatrzymywali się aż do samego miasta; kiedy więc zobaczyli wreszcie opuszczony pałac Weinkheimów i Irimiás zarządził krótki odpoczynek („Całkiem zdrętwiała mi noga… Rozpalimy ognisko, zjemy coś, przeschniemy i pójdziemy dalej…”), Petrina krzyknął zrozpaczony: „Co to, to nie! Chyba nie sądzisz, że jestem w stanie wytrzymać choć chwilę w jednym miejscu? Po tym wszystkim?”. „Nie rób w gacie – zbeształ go Irimiás. – Rzecz w tym, że wszyscy jesteśmy przemęczeni. Od dwóch dni prawie nie śpimy. Musimy odpocząć. Przed nami jeszcze długa droga”.