Nie wiem jak pisanie Ernaux działa na was, ale gdy ją czytam odnoszę wrażenie, jakby granica między słowem a doświadczoną rzeczywistością była bardzo cienka, a w każdym razie niewidzialna gołym okiem.

To opowieść o sentymentalnych i często bolesnych powrotach do wspomnień z dzieciństwa, młodości i rodzinnych stron, analizując złożoną relację między przeszłością a teraźniejszością, klasą społeczną i pamięcią osobistą, charakterystyczną dla jej autobiograficznego stylu.

Ernaux po raz kolejny dokonuje wiwisekcji przeszłości, wracając do momentów formujących dla jej życia – tak osobistego, jak i pisarskiego, bowiem te dwie płaszczyzny pozostają w prozie pisarki nierozerwalnie związane. Tym razem autorka „Ciał” odbywa podróż w czasie do dzieciństwa, rodzinnego miasta Yvetot, przypominając, że takie spotkania z samą sobą bywają nie tylko pełne sentymentów, ale i niezwykle bolesne – bo wydobywają to, co zdawało się na dobre pogrzebane przez pamięć.

Annie Ernaux, która uprawia genealogię współczesnej kobiecości skupionej na realizacji takich prostych rzeczy, jak osiągnięcie rzeczywistej, a nie tylko deklaratywnej wolności, równości i siostrzeństwa, opowiada o tym za pomocą afektu, jakim jest wstyd […]. Myślę, że [ta książka] jest bardzo ważna.

Pierwsze zdanie jest wymowne: „Ojciec chciał zabić matkę pewnej czerwcowej niedzieli wczesnym popołudniem”. Sucho, oszczędnie, behawiorystycznie. Gdzieś w głębi tekstu Ernaux pisze, że właśnie mierzenie się z tym doświadczeniem zadecydowało o kształcie jej literatury. Zamiast wymyślać fabuły, pisarka dokonywała wiwisekcji własnego życia małym miasteczku Yvetot, czyli zapadłej dziurze, co było podstawą do wnikliwej obserwacji współczesności.

Wszystkie książki noblistki Annie Ernaux układają się w całość, a „Powroty” są o tyle wyjątkowe, że znajdziemy w tym zbiorze sporo autokomentarzy, które oświetlają cały projekt jej pisania.

Każda książka [Ernaux] jest osobnym elementem układanki – dzieciństwo, dorastanie i inicjacja seksualna, trudne relacje z ojcem czy matką, miejskie życie i podsłuchiwanie ludzi w metrze. Razem tworzą spójną autobiografię pisarki i – co ważniejsze – analizę klasowości i rodzinnych traum. I choć książki Ernaux są do siebie podobne, każda na nowo zmusza do spojrzenia na własne relacje, pragnienia i wstyd. W „Powrotach” kluczowy jest właśnie wstyd.

„Powroty” są dla mnie wyjątkowe. To książka o tym […], że literatura się bierze ze wstydu i o tym, jak czytanie się łączy z pisaniem.

Annie Ernaux odwiedza po latach rodzinne miasto. Jest jak zwykle swobodna, przenikliwa, błyskotliwa i radykalna w diagnozach.

Annie Ernaux jest kronikarką swojego czasu i właśnie dlatego jej pisanie jest takie ważne.

Annie Ernaux w tej książce sięga też po tematy znane z innych jej publikacji: pisze o swoich rodzicach, własnym dojrzewaniu, wstydzie odczuwanym czasem z powodu pochodzenia „z nizin”… W swoim stylu czyni to w sposób beznamiętny, pozbawiony poetyckości; jednocześnie i tu jej pisanie jest jak jej rodzinna Normandia – do której piękna trzeba się czasem przebić przez deszcz, wiatr i ludzką surowość.

[Annie Ernaux] Kreśli portret swojej rodziny, miasteczka Yvetot, w którym dorastała i zwyczajów, którymi nasiąkła. Przejmujące.

Chyba nie muszę mówić, że jest to świetnie napisane, jak każda jej książka. […] Ernaux ma ogromną umiejętność analizy społecznej.

Czyta się naprawdę ciekawie. Gorąco polecam.