„Wszystko, co przechowuję w pamięci, wiruje wokół wydarzeń w moim życiu jak woda” – pisze Lidia Yuknavitch, czyniąc z tego żywiołu centralny punkt opowieści o swoim życiu. A nie było ono łatwe. Bo czy są słowa, które mogą oddać ból matki po utracie dziecka? Czy da się opisać dorastanie w domu przepełnionym gniewem ojca? I jak przedstawić lata autodestrukcji napędzanej alkoholem, narkotykami i seksem?
Yuknavitch bez lęku i zahamowań prowadzi nas przez własne doświadczenia, nie ukrywając egzystencjalnych kryzysów i nie uciekając od intelektualnych rozważań. Ma wielu przewodników, którzy pozwolili jej przetrwać lata niepewności, uzależnień i niewyobrażalnego bólu – od Joanny d’Arc po Kathy Acker, od markiza de Sade po Kena Keseya. Yuknavitch nie boi się dosadności, opisując ludzkie ciało jako metaforę tego, co przeżyte. Autorka imponuje szczerością i bezkompromisowością, odwagą, by pomimo przeciwności iść dalej. W końcu Chronologia wody to również głos sprzeciwu wobec tyranii współczesnej kultury próbującej mówić kobietom, jak powinny żyć.
W „Chronologii wody” leżałam jak w Morzu Martwym. Unosiłam się na ciepłej wodzie. Ale sól drażniła delikatniejsze miejsca i każde otarcie skóry. Taka jest ta opowieść. Nie umiałam, ale i nie chciałam z niej wychodzić. Bo Lidia Yuknavitch opowiedziała nam siebie tak, jakby pisanie było częścią jej ciała, ciała byłej pływaczki. A Kaja Gucio znakomicie to ciało przetłumaczyła. Dzięki temu „Chronologia wody” to coś więcej niż książka – to nasłuchiwanie oddechu drugiego człowieka.
„Chronologię wody” Lidii Yuknavitch przeczytałem od deski do deski kilkanaście razy. Nadal ją czytam i pewnie do końca życia będę do niej wracał – po inspirację, pomysły i z czystego podziwu. To niezwykła książka.
„Chronologia wody” to brutalna bomba, piękna i prawdziwa pieśń miłosna, bogata narracyjnie i emocjonalnie żywa, chwilami miłosierna, a czasem całkowicie bezlitosna. Każda jej strona odmieniła mnie raz na zawsze. Będę ją wszystkim polecać latami. Na taką książkę czekałam całe życie.
Błyskotliwa, pełna lśniącego piękna „Chronologia wody” Lidii Yuknavitch przeszywa serca czytelników na wylot. Te zaczerpnięte z życia historie porażają z ogromną mocą. Wyzwalają wściekłość, strach, poczucie wolności i radość – w odważnym głosie autorki wyraża się człowieczeństwo. Nie sposób się od tej książki oderwać.
To nie jest opowieść o uzależnieniu, przemocy i miłości, to triumfalne i bezkompromisowe spojrzenie na życie, które rozkwita dzięki mocy słowa pisanego.
[Yuknavitch] mam we krwi i wiedziałam o tym, zanim ją poznałam. […] kręcę film na podstawie jej książki, zamierzam skończyć scenariusz i znaleźć świetną aktorkę – chcę napisać dla niej najlepszą rolę kobiecą. Napiszę rolę, której sama bardzo pragnę, ale której nie zagram.
Ci, którzy literaturę kochają przede wszystkim za łamanie konwencji i dawanie głosu niesłyszalnym, za opowiadanie o sprawach, o których inni milczą, za słowa, które wypalają od środka i dotykają najbardziej mrocznych, skrytych miejsc, „Chronologię wody” pokochają. Lidia Yuknavitch zanurza się w wodzie, w życiu, w języku i nurkuje głęboko w ciemność.
Wybitne pisarstwo w kapitalnym jak zawsze tłumaczeniu Kai Gucio. Myślę, że „Chronologia wody” obrazuje wymiar talentu Yuknavitch i lokuje ją bez wątpienia w czołówce autorek i autorów, którzy potrafią powiedzieć coś istotnego o nas i o współczesności. Koniecznie przeczytajcie.
Co to jest za książka! Powieść Yuknavitch, oparta na osobistych doświadczeniach autorki, wbija się pazurami, gryzie, ssie i drapie. Lidia przepracowuje traumy z dzieciństwa, relacje z mężczyznami, miraż seksualnych eksperymentów i śmierć pierwszego dziecka. [...] Jest szczera do bólu. Bezwstydna. Dzika.
Lidia Yuknavitch nie pozwala na rozgrzewkę, nie uczy pierwszych ruchów, czy kroków – wpycha nas pod wodę swojego bólu, obmywa nas rozpaczą, topi nas w tęsknocie… Nie zważa na konwenanse. „Chronologia wody” potrafi uderzyć znienacka i nikt nie będzie przygotowany na tę dawkę emocji. To kolejna po „Latach” i „Trylogii kopenhaskiej” opowieść o doświadczeniach kobiecości – najbardziej intymna, przepełniona surową cielesnością, bezwstydna i dzika w swoim umiłowaniu życia. Ponad wszystko.
[...] woda jest zarówno początkiem, jak i końcem; środowiskiem, w którym – w sensie dosłownym i metaforycznym – główna bohaterka odnajduje się i w którym raz po raz przepada.
Pełno tu mrocznej seksualności, przemocy, horroru uzależnienia i autodestrukcji – trudno momentami nie czuć się, jakby nas odzierano ze skóry. Jednak autorka wygrywa tym, że ma nie tylko dobre pióro, ale kapitalne wyczucie detalu.
„Chronologia wody” jest zderzeniem się z traumami. [...] Bohaterka w wodzie szuka ratunku, czuje się silna i tylko w wodzie jest sobą. Poza nią pozwala się unosić nurtowi tępej wściekłości, decydować ciału.
Nie sposób pisać o prozie Yuknavitch ignorując myśl o zadaniach narracji, o literackiej autokreacji oraz biograficznie wykreowanej post-pamięci. „Chronologia wody” nie jest autobiografią jeden-do-jednego, choć jest – bez wątpienia – oryginalnym konceptem bohaterki literackiej, którą jest sama pisarka o sobie pisząca. [...] Nawet jeśli przeżycia bohaterki momentami wydają się znajome, wiele razy słyszane, odrywają się od swej powszedniości, tworząc biografię konkretnej kobiety. Tyle tylko, że zaraz potem osadzają się w wyobraźni czytelnika jako uniwersalna historia kobiecego doświadczenia.
„Chronologię wody” czyta się jak thriller, tym bardziej przerażający, że traktujący o rzeczywistych wydarzeniach. Ktoś to wszystko przeżył. A raczej przepłynął. I opisał tak, że trudno po tej lekturze zasnąć.
W „Chronologii wody” szczególnie cenny jest daleki od utartych, patriarchalnych stereotypów obraz kobiecości oraz odkrywania i rozumienia siebie. [...] Wpatrując się w lustro oceanu historii Lidii Yuknavitch, możemy garściami wyciągnąć z dna analizy swoich własnych, nie zawsze przepracowanych przeżyć. I dlatego, moim zdaniem, warto przeczytać tę książkę.
Może być to jednak dobra lektura dla psychologów, psychoterapeutów, osób wspierających – może nam pokazać ten inny świat, świat bólu i cierpienia, świat traumy. Uzbrójcie się w czas i chusteczki – możecie tego potrzebować.
„Moja matka sprowadziła siostrę i mnie do świata mojego ojca”. Żadne ze zdań z książki amerykańskiej pisarki Lidii Yuknavitch nie ma tak mrocznej siły jak to. Choć zaledwie kilka stron wcześniej autorka opisuje poród martwego dziecka, a później wraca do wielu innych traumatycznych wydarzeń. To ojciec głównej bohaterki i narratorki powieści jest ciemnym azymutem tych historii.
Autobiograficzny esej Yuknavitch to utwór, który pochłania czytelnika z impetem wściekłej rzeki, i gdy wypluwa go po ostatniej stronie, jeszcze długo nie sposób dojść do siebie. Bo proza Yuknavitch jest wściekła, pełna rozgoryczenia i gniewu. […]od opowieści Yuknavitch nie da się oderwać. A każde zdanie jest jak kolejna fala, która rzuca czytelnikiem od jednego brzegu do drugiego, nie dając mu szansy na to, by się czegoś złapać lub poszukać pomocy.
„Chronologia wody” Lidii Yuknavich może się okazać niewygodna w lekturze, bo aż nazbyt intymna. Tymczasem w szczerości tej narracji tkwi uniwersalna prawda o funkcjonowaniu człowieka straumatyzowanego, pozbawionego dobrych wzorców, poczucia bezpieczeństwa i nadziei. Takiego, który choć dąży do autodestrukcji, potrzebuje ocalenia.
Ta powieść to deklaracji wiary w siłę opowieści […]. Nam, świadkom-czytelnikom tej historii, przywraca wiarę w moc literatury.
Nie tylko poruszająca, ale przede wszystkim w zaskakujący sposób bardzo piękna książka.
Yuknavitch bez znieczulenia opisuje najbardziej traumatyczne momenty ze swojego życia, takie jak patologiczna relacja z ojcem czy uzależnienie od alkoholu i innych używek. Nie brakuje jednak fragmentów, w których pisarka opisuje jaśniejsze strony swojego życia, pokazując, że mocna proza może również opisywać stany wielkiej euforii i ekstazy.
