Księga lata

Tove Jansson

Księga lata

fragment

Las duchów

Po drugiej stronie wyspy, za skałą, był pas martwego lasu. To tutaj dął silny wiatr i las przez wieki próbował rosnąć wbrew sztormom, dzięki czemu zyskał osobliwy wygląd. Kiedy przepływało się obok łodzią, było oczywiste, że wszystkie drzewa uchylały się przed wiatrem i supłały, a wiele z nich się płożyło. Z czasem pnie pękały albo murszały i padały, martwe wspierały albo miażdżyły te, które miały jeszcze zielone wierzchołki, a wszystkie razem tworzyły jedno wielkie kłębowisko niesfornej uległości. Ziemia błyszczała od brązowych igieł, ale nie tam, gdzie świerki postanowiły się płożyć, zamiast stać, ich zieleń rosła w czymś w rodzaju rozbuchanej wściekłości, wilgotna i lśniąca jak w dżungli. Las nazywano lasem duchów. Uformował się sam, powoli i z mozołem, równowaga między przetrwaniem a samounicestwieniem była tak krucha, że każda najmniejsza zmiana była nie do pomyślenia. Wycinka albo usunięcie powalonych pni mogły doprowadzić do zagłady lasu duchów. Za tym gęstym murem ochronnym nie wolno było osuszać mokradeł ani niczego nasadzać. W głębi, pod gąszczem, w wiecznie ciemnych dziuplach i norach mieszkały ptaki i małe zwierzęta, przy spokojnej pogodzie można było usłyszeć szelest skrzydeł albo szybki ślizg łapek. Te zwierzęta nigdy się nie pokazywały.

Na samym początku rodzina próbowała spotwornić las duchów. Z okolicznych wysp zwieźli kłody i suche krzaki jałowca, wielkie okazy zwietrzałego i wyblakłego piękna, i przeciągnęli je przez wyspę. Połamały się i popękały, zostawiając za sobą puste szerokie drogi do miejsca ich przeznaczenia. Babcia widziała, że nie jest dobrze, ale się nie odzywała. Uprzątnęła łódź i czekała, aż rodzinie znudzi się las duchów, i potem weszła tam sama. Powoli przelazła obok oczka wodnego i paproci, a kiedy się zmęczyła, położyła się na ziemi i patrzyła w niebo przez sieć szarych porostów i gałęzi. Na pytanie, gdzie była, odpowiedziała, że chyba na chwilę się zdrzemnęła.

Po drugiej stronie wyspa zmieniła się w park ładu i piękna. Kiedy ziemia była przesiąknięta wiosennym deszczem, wysprzątano ją do ostatniej gałązki, a od cypla do cypla i w dół na plażę prowadziły jedynie wąskie ścieżki. Tylko chłopi i letnicy chodzą po mchu. Nie wiedzą, co można im powtarzać w nieskończoność, że mech jest czymś najdelikatniejszym, co istnieje. Wejdzie się tam raz i mech podniesie się na deszczu, ale za drugim razem się nie podniesie, a za trzecim umrze. Podobnie jest z edredonami. Kiedy trzeci raz zostaną wypłoszone z gniazda, nigdy więcej nie wrócą. Tak jakoś w lipcu mech zwykł się przyozdabiać długimi, delikatnymi łodyżkami trawy. Kłoski otwierały się w identycznej odległości od ziemi i razem kołysały się na wietrze jak łąki na lądzie, i wtedy całą wyspę spowijał ledwie widoczny cieplny welon, który po tygodniu znikał. Nic nie sprawiało równie silnego wrażenia niewinności i dziewiczości.

A w lesie duchów siedziała babcia i strugała dziwne zwierzęta. Wycinała je z gałęzi i kawałków drewna, robiła im łapy i twarze, ale ich wygląd był tylko sugerowany, nigdy zbyt dosłowny. Zachowywały swoją drewnianą duszę, krzywizny pleców i nóg miały własną niedocieczoną formę, stanowiącą część tego zbutwiałego lasu. Czasami babcia wycinała je bezpośrednio w pniaku albo w pniu. Jej drewnianych zwierząt przybywało. Były przyczepione do drzew albo siedziały na nich okrakiem, opierały się o pnie albo zapadały się w ziemię, z wyciągniętymi ramionami grzęzły w mokradle albo leżały zwinięte obok korzenia i spały. Czasami były tylko profilem w cieniu, a czasami – dwa albo trzy razem – były pochłonięte bójką albo miłością. Babcia strugała tylko w starym drzewie, które miało już swój kształt, to znaczy szukała i wybierała takie, które wyrażało to, co chciała.

Raz znalazła w piasku duży biały kręg kręgosłupa. Był za twardy do obróbki, ale trudno byłoby o piękniejszy, więc położyła go w lesie duchów w niezmienionej postaci.

Znalazła więcej kości, białych i szarawych, wszystkie przyniesione przez morze.

– Co robisz? – spytała Sophia.

– Bawię się.

Sophia wślizgnęła się do lasu duchów i oglądała wszystko, co zrobiła babcia.

– Czy to wernisaż?

Ale babcia powiedziała, że to nie ma nic wspólnego z rzeźbą, że rzeźba to zupełnie coś innego.

I razem zaczęły zbierać kości na brzegu.

Szukać i zbierać to nie to samo, dlatego że trzeba wypatrywać tylko tego, czego się szuka. Jeśli zbiera się borówki, widzi się tylko to, co czerwone, a kiedy się szuka kości, widzi się tylko to, co białe. Gdziekolwiek się pójdzie, nie widzi się nic prócz kości. Czasami są cienkie jak igła, niesamowicie delikatne i kruche i trzeba je nieść z największą ostrożnością. Czasami są to duże, grube kości udowe albo klatka piersiowa, przysypane piaskiem, podobne do wręgów wraku. Istnieją tysiące kształtów i każda kość ma własną strukturę.

Sophia i babcia znosiły wszystko, co znalazły, do lasu duchów, dokąd zazwyczaj chodziły o zmierzchu. Ziemia pod drzewami została udekorowana białymi arabeskami jak językiem migowym i kiedy wzór był gotowy, siedziały i trochę rozmawiały, i słuchały ruchu ptaków w gęstwinie. Raz wyfrunął cietrzew, innym razem widziały malutką sowę. Siedziała na gałęzi, sylwetka na tle wieczornego nieba. Nigdy wcześniej sowa nie odwiedziła wyspy.

Któregoś ranka Sophia znalazła nieuszkodzoną czaszkę dużego zwierzęcia, sama ją znalazła. Babcia sądziła, że to czaszka foki. Schowały ją w koszu i czekały do wieczora. Słońce zachodziło na czerwono, zewsząd na wyspę spływało światło, nawet ziemia poczerwieniała. Położyły czaszkę w lesie duchów, leżała tam i świeciła wszystkimi zębami.

Nagle Sophia zaczęła krzyczeć.

– Zabierz ją! Zabierz!

Babcia natychmiast przytuliła wnuczkę i uznała, że najlepiej nic nie mówić. Po chwili Sophia zasnęła, a ona zastanawiała się nad zrobieniem domku z pudełek po zapałkach na plaży i w krzewinkach jagód za domem. Można byłoby zrobić kładkę i okna ze srebrnego papieru.

I tak drewniane zwierzęta znikały w swoim lesie. W miarę upływu czasu arabeski zapadły się w ziemię i zzieleniały od mchu, a drzewa wpadały sobie w coraz mocniejsze objęcia. O zmierzchu babcia często chodziła sama do lasu duchów. A w środku dnia siadała na schodkach werandy i robiła łódeczki z kory.