Duchy z jeziora

Tajemnice wsi w Szampanii

Staw jak ziejąca rana. Zgnilizna toczy kilkadziesiąt metrów ziemi, znęca się nad nią, zadaje tępy ból. Od strony posępnego nieba, ciemnego od kraczących ptaków, staw całkowicie zasłaniają drzewa – ich plątanina chroni go przed wzrokiem świata. Korzenie drzew tkwią w czarnych, bagnistych wodach. Dookoła wyschłe gałęzie i podsuszone chwasty, dalej resztki nędznych traw, które tylko cudem zachowały jakąś barwę. Akwen jest spory, lecz przez swą nieforemność przypomina ciało zżerane przez gangrenę. Nad zwężeniem przy końcu stawu przerzucono prowizoryczny pomost z belki pokrytej długimi gwoździami. Strome zbocze na brzegu to gęsty dywan zbutwiałych, rozkładających się, kleistych martwych liści – ten, kto się tam zapuści, na dobre ugrzęźnie. Także powierzchnię wody pokrywa organiczny, lepki kożuch, mętny wir żółci, pomarańczu i rudości. We wnętrzu rany, niewidoczne na pierwszy rzut oka, bo zanurzone nieco głębiej, roi się robactwo – tajemniczy i obojętny wszechświat. Dziób łodzi, przywiązanej liną do przeciwległego brzegu, pochłonęła woda. Ta porzucona tam, rozpadająca się łódź przywołuje pamięć czasów, kiedy tutejsi mogli jeszcze, wiosłując, przemierzyć staw.

Mieszkańcy miejscowości leżącej w samym sercu kredowej Szampanii mają z wodą napięte stosunki: raz bywa ona opatrznościowa, to znów – niszczycielska. Na północy jest niewidoczna. Uwięziona w skale, drzemie sobie spokojnie i wsiąka. Tym sposobem zamienia się w glinę. Na południu, gdzie płynie Marna, jedna z najdłuższych rzek Francji, woda jest wszechobecna i groźna. Etymologicznie Marna to matrona, babka potężna i kapryśna. Płynie skrajem wsi, którą w samym środku przecina jeden z jej dopływów, trafnie nazwany Crue – powódź. Ziemia nie zdoła pomieścić całej tej wody, jest jej po prostu za dużo. Wyłoniły się więc stawy, sadzawki, kałuże i dziury. Wraz z nimi rozwinęła się fauna i flora, odmienna od tej występującej na glebach charakterystycznych dla regionu – przeznaczonych pod uprawę zbóż oraz glebach wapiennych. Gmina jest znacznie rozleglejsza, niż się wydaje, a sama wioska – zwarta, kompaktowa. Ulice i sklepy można zliczyć na palcach jednej ręki. Zaznaczone na mapie ważne miejsca pochodzą z innej epoki: kościół, cmentarz, opustoszały plac. Na skraju miejscowości, trochę na uboczu, uwagę przyciąga dom opieki dla seniorów. Biegnąca równolegle do rzeki Saige szosa przecina wieś i inne okoliczne miejscowości. W pobliżu pól i kościoła, między Saige a Marną, woda podchodzi czasem aż pod drzwi domów. Niedaleko ostatnich budynków natrafimy na trzy zbiorniki wodne. Najbliżej jest ten z belką i zapomnianą łodzią. Decyzja, by wybrać to miejsce, miała swoje konsekwencje, co zobaczymy, gdy poznamy pewne wydarzenia – niedawne i wcześniejsze.

23 maja 1641 roku wieś pogrążyła się w smutku. Prąd był za silny? Łódź za słaba? Ciała kobiet za ciężkie? Marna pochłonęła dwadzieścia dziewcząt wracających z sąsiedniego regionu po drugiej stronie rzeki, stamtąd, gdzie stał dwór. Wokół niego ciągną się lasy i zielone polany, gdzie wypasa się owce, których grubą wełnę strzyc należy raz w roku, o tej porze, gdy słońce stoi wysoko na niebie, a dni ciągną się bez końca. Żeby się tam dostać i wrócić, trzeba zakasać spódnice i wcisnąć się do wąskiej drewnianej łódki, uważając, by zachować równowagę i nie dać się wciągnąć brązowej wodzie. Lecz czasem ostrożność nie wystarczy. Owego dnia – choć dziewczyny wrzeszczały, wdrapywały się jedna na drugą, wierzgały, odpychając wodę, która zmieniła się w ciężką ruchomą pierzynę, wiosłowały ramionami w kierunku błotnistego brzegu – Marna wygrała. Gdy wyciągnięto je z rzeki, wydały ostatnie tchnienie – oczy wywrócone z przerażenia, płuca wyżęte z tlenu. Pięćdziesiąt lat później osiem innych, które popłynęły tą samą łodzią, spotkał taki sam los.

Marna atakuje, nie czekając, aż ktoś zgubi się w jej meandrach. Nierzadko sama wychodzi z koryta i dociera aż do placu w środku wsi. Wpływa do domów, zatapia meble, pożera zapasy, niszczy szkolne ławki, sprawia, że gnije chleb w piekarni i pleśnieją skrzynki w warzywniaku. Przede wszystkim zaś, wspomagana przez Saige, zalewa uprawy. Przy każdym wtargnięciu wodniste macki wślizgują się i drążą coraz głębiej. Wypełniająca każde wgłębienie woda niszczy drogi, niepewny grunt stwarza niebezpieczeństwo. W XIX wieku umęczeni ciągłą dewastacją ludzie postanowili walczyć. Wzdłuż Saige wykopali szeroki kanał i zbudowali śluzę. Most łączący wieś z posiadłością dworską powstał niedługo potem – pierwsze kamienie położono w 1883 roku. Nie wystarczy to jednak, by okiełznać wodnego potwora.

Dwa lata później wędrowna handlarka rybami wyprawia się w interesach z wioski do dworu. Jedzie z synem jednokonną bryczką. Tuż przed mostem koń się płoszy. Gwałtownie się cofa i staje dęba, nie zważając na koleiny. Wielkie koła natychmiast grzęzną w błocie. Mętna woda pochłania wszystko jak wąż boa. Następnego dnia (woda wciąż przybiera) odnajdują matkę. Wydobycie zmumifikowanego w gliniastej ziemi dziecka zajmuje ponad dwadzieścia dni. I na tym się skończyło. Rzeka, wreszcie nasycona, tego stulecia już nie zabrała wsi żadnego mieszkańca.

W 1978 roku chwilowy spokój okazuje się złudzeniem. Wisząca nad wioską jak miecz Damoklesa groźba znów się ziszcza. Wokół stawu poruszenie, pies biega tam i z powrotem, merdając ogonem. Znaleziono je. Na dnie leżą ciała dwóch dziewczynek. Z policzków odpłynęła cała krew, wyglądają jak małe pagórki z wosku. W chwili zaginięcia dziewczynek kilka dni wcześniej cała wieś zamarła w przerażeniu. Gdy je wyciągnięto, wciąż trzymały się za ręce. Kauczukowe kalosze miały pełne wody. Woda rozpulchniła plastik i rozciągnęła delikatną skórę. Dziewczynki były siostrami. Za pierwszym razem dowiedziałam się o nich tylko tyle.