Po zakończeniu II wojny światowej wielu wysoko postawionych funkcjonariuszy SS uniknęło kary. Opuścili Europę zaskakująco łatwo – to od lat skłaniało do mnożenia teorii spiskowych. Poważni historycy dotąd jednak nie zajmowali się tym tematem.
Książka Geralda Steinachera uzupełnia tę lukę. Autor wnikliwie bada okoliczności, w jakich dochodziło do ucieczek, i trasy, którymi zbiegowie podążali. Odpowiada
również na pytanie, kto udzielał pomocy zbrodniarzom wojennym. Dowodzi
ostatecznie, że Międzynarodowy Czerwony Krzyż organizował dokumenty i ułatwiał
zmianę tożsamości. Opisuje także rolę Watykanu i wewnątrzkościelny konflikt
pomiędzy moralnością a Realpolitik. Nie pomija również roli aliantów,
zwłaszcza amerykańskich służb wywiadowczych, które na początku zimnej wojny
werbowały byłych agentów SS.
Fakty
opisane przez Steinachera są nie mniej zajmujące niż wytwory wyobraźni
Fredericka Forsytha.
To książka podsumowująca lata badań i rozprawiająca się definitywnie z mitami i półprawdami na temat losów zbrodniarzy nazistowskich, którym po 1945 roku udało się opuścić Europę. Jej bodaj największą zaletą jest racjonalne, ugruntowane źródłowo wytłumaczenie, dlaczego wszechogarniający, brunatno-czarny spisek po prostu nie był im potrzebny. Steinacher wykracza daleko poza opis setek przypadków udanych ucieczek. Nie ulega teoriom spiskowym, pokazuje złożoność konkretnych sytuacji, wyjaśnia motywy i powiązania personalne.
Książka Geralda Steinachera to doskonale udokumentowana, niezwykle wciągająca i wyczerpująca opowieść o tym, jak wysocy rangą naziści i zbrodniarze wojenni zdołali po wojnie wydostać się z Europy. Steinacher odmitologizowuje legendę ODESSY, a zarazem rzuca światło na rolę, jaką odegrały wpływowe organizacje, takie jak Kościół katolicki czy Międzynarodowy Czerwony Krzyż, a także rządy USA i Argentyny.
Dzięki powieści Fredericka Forsytha „Akta Odessy” oraz jej późniejszej ekranizacji przyjął się i rozpowszechnił mit o tajnej nazistowskiej organizacji, która wytyczała drogi ucieczki i pomagała swoim członkom opuścić Europę. Jednak jak szybko stwierdza Steinacher, profesor historii na Uniwersytecie Nebraski, ODESSA była całkowitym wymysłem. Rzeczywiste szlaki ucieczki nazistów wiodły bardziej prozaicznymi drogami, ale były nie mniej interesujące.
Niewiele z instytucji lub krajów opisanych przez Steinacher wychodzi z tego z twarzą, w szczególności Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, mimo że autor stara się pokazać, jak skomplikowane były realia tamtych lat […]. To niepokojąca, ale niezwykle cenna książka.
Świetnie napisana książka, pełna zaskakujących informacji i brudnych historii o moralnych kosztach politycznej konieczności.
Nigdy nie przedstawiono zarzutów i nie posadzono na ławach oskarżonych ludzi, którzy byli bezpośrednio i świadomie zaangażowani w ukrywanie i przerzut do krajów Ameryki Południowej ściganych listami gończymi niemieckich zbrodniarzy wojennych. Gerald Steinacher w swojej publikacji tłumaczy, jak to było możliwe i kto na tym skorzystał.
Gerald Steinacher, profesor na Uniwersytecie Nebraska-Lincoln i gościnny wykładowca Harvardu, twierdzi, że Odessa nie istniała, a salzburskie spotkanie, o którym pisał Wiesenthal, powołując się na relacje naocznych ponoć świadków, się nie odbyło. Jednak po lekturze jego książki "Zbiegli naziści. Jak hitlerowscy zbrodniarze uciekli przed sprawiedliwością" miałem wrażenie, że w prawdziwym życiu dzieje się o wiele więcej i barwniej, niż potrafi wymyślić nawet taki autor jak Forsyth, a książka historyczna oparta na mrówczej pracy w archiwach może trzymać w napięciu jak najznakomitszy kryminał.
