Niewidzialna pani Orwell

W skrócie mówiąc, to arcydzieło. Anna Funder nie tylko na nowo definiuje sztukę pisania biografii, ale wręcz przywraca swoją bohaterkę do życia w pełnym wymiarze. A wszystko to w opowieści, która wciąga czytelnika i rozgrywa się na tle przełomowych momentów historii i kultury XX wieku.

Funder jako pisarka nie boi się przekraczać granic i podejmować ryzyka. Już w poprzednich książkach z imponującym skutkiem łączyła wspomnienia, fakty i pracę wyobraźni. W najlepszych fragmentach swojej najnowszej książki pokazuje zaś, że radykalne współczucie – a to nie to samo co przebaczenie – za każdym razem przybliża nas do zrozumienia, i w małżeństwie, i w biografii.

Z precyzją historyczki Funder składa skąpe szczegóły w całość i z nich odtwarza cudze życie. A dzięki wyobraźni godnej powieściopisarki snuje domysły na temat tego, jak takie życie mogło wyglądać (przy czym za każdym razem wyraźnie sygnalizuje wyobrażone elementy). W jej książce Eileen po raz pierwszy przemawia, i to własnym głosem. „Niewidzialna pani Orwell” to wielkie osiągnięcie, owoc zarówno rzetelnych badań, jak i czystego uczucia.

Błyskotliwe i twórcze połączenie biografii, feministycznej polemiki i krytyki literackiej, które wywraca do góry nogami nasz sposób czytania. Brawurowy wkład w ten rodzaj książek, które wydobywają z zapomnienia kobiety (a niekiedy i mężczyzn) stojące za słynnymi pisarzami i artystami.

Funder wirtuozersko rozgrywa temat, dorzucając osobiste wspomnienia, kilka fabularnych rekonstrukcji i znakomitą świadomość celu. [Autorka] wyciska źródła do ostatniej kropli, by Eileen stała się prawdziwa. Funder podkreśla, że nie zamierza „wymazać” Orwella, pisarza, który ją inspiruje. Chce raczej ocalić Eileen i inne kobiety przed wymazaniem, które stało się ich udziałem.

Funder wnikliwie wczytuje się w sześć listów, które napisała pierwsza żona Orwella, Eileen O’Shaughnessy, i stara się uwolnić ją z cienia męża – zadanie to wymaga także nowego spojrzenia na samego pisarza. Książka ma radykalną wymowę, a wyróżnia ją przenikliwość, jaką daje wyobraźnia pisarki. Elegancka, melancholijna proza chwilami kipi oburzeniem na los tej „niewidzialnej pracownicy” i „niewidzialnej wojowniczki”. To niezwykłe dokonanie.

Elektryzująca hybryda gatunków, która pozwala po części wydobyć wizerunek Eileen z jej własnych słów i relacji tych, którzy ją znali, a także wyobrazić ją sobie na nowo dzięki partiom fabularnym wypełniającym archiwalne luki. „Niewidzialna pani Orwell” to niezwykle ważny portret kobiety, której niewidzialna praca miała zasadniczy wkład w powstanie książek uznawanych za kamienie milowe literatury XX wieku, przy czym rozmiaru tego wkładu nie sposób zmierzyć, bo przesłania go rola żony.

Fascynująca, gniewna i pomysłowa biografia Eileen pióra Anny Funder pozwala nam teraz jeszcze głębiej zanurzyć się w świat Orwella. A Funder to pisarka na miarę tego zadania. W „Niewidzialnej pani Orwell” splata fikcję, biografię i autobiografię, by na kartach książki Eileen stanęła przed czytelnikiem jak żywa.