Milion myśli naraz

O dorosłych z ADHD

Ada jest prawniczką, z powodzeniem prowadzi własną kancelarię. Sprawia wrażenie dynamicznej i pewnej siebie, a jej wyrazisty charakter dodatkowo podkreślają krótkie ciemne włosy zaczesane do góry i krwistoczerwona szminka na ustach. O tym, że ma ADHD, dowiedziała się w wieku pięćdziesięciu trzech lat.

Poważnie zaniepokoiła się podczas pandemii. To, czego doświadczyła, w skrócie nazywa zaćmieniem umysłu. Chodzi o nasilone problemy z pamięcią i koncentracją. Zapominała, co miała za chwilę zrobić. Czy wstawić ziemniaki? Jechać na pocztę? A może dokończyć pozew? Nie wiedziała. Ogarniał ją niepokój. Co teraz? Gdzie sprawdzić, co to miało być? Gubiła wątek w czasie rozmowy. Odkąd pamięta, lubiła schodzić na poboczne tematy, ale zawsze w końcu wracała na główny tor. Teraz nie umiała go znaleźć. Zauważyła, że pranie, które miała wstawić rano, nie jest zrobione do wieczora. Zapominała słowa w różnych momentach. W trakcie wypowiedzi, w sądzie czy na szkoleniu – nagle pustka w głowie. A najbardziej ją przestraszyło, gdy zaczęła zapominać o spotkaniach z klientami. Dzwoniła asystentka: pani Ado, klient do pani na piętnastą. Będzie pani zaraz? A Ada na drugim końcu miasta, bo nie zapisała, nie pamiętała. Powiedz klientowi, że w sądzie się przedłużyło, zaraz będę, odpowiadała. Wstydziła się za siebie.

Zaczęła szukać przyczyny. Może to mgła covidowa? Nie chorowała na covid, ale mogła go przecież przejść bezobjawowo. Zrobiła badania na obecność przeciwciał. Nie wykryto. A może zbliża się menopauza? Badania hormonalne nic nie wykazały. Ginekolożka, widząc wyniki, zaczęła żartować, że ta czwórka dzieci, którą ma Ada, to może nie być jej ostatnie słowo. Neuropsycholog zrobił jej testy sprawdzające funkcje mózgu, też wyszły w normie. Covid – nie, menopauza – nie, początki demencji – nie. To co? Neurolożka wysłała ją do psychiatry. Ze wskazówką, żeby sprawdziła, czy to nie ADHD.

Postanowiła, że przebada się u znanej specjalistki od kobiecego ADHD. Poleciła ją znajoma, która już od kilku lat miała diagnozę, też uzyskała ją po pięćdziesiątce. Nie było miejsc, Ada trafiła na listę rezerwową. Po trzech miesiącach telefon z poradni, czy nadal chce czekać, bo nic się nie zwolniło. Tak, chce czekać. Po kolejnym kwartale to samo. W końcu Ada sama zaczęła dzwonić do poradni co miesiąc, co dwa tygodnie, co drugi dzień. Bo objawy się nasilały, było jej coraz trudniej. Potrzebowała odpowiedzi, leków, terapii, czegokolwiek. Czekanie na miejsce trwało rok. W końcu zaczęła rozmawiać z rejestratorkami stanowczo: „Co trzy miesiące wyrzucacie mnie z kolejki, co musi się wydarzyć, żebym w końcu została przyjęta?” – pytała. Pani po drugiej stronie zaproponowała, żeby diagnozę zrobił ktoś inny, a jak potem Ada będzie chciała, to może czekać na dalsze konsultacje do znanej specjalistki. Tak zrobiła, zapisała się na diagnozę do kogoś innego, termin był za miesiąc.

Diagnoza to były trzy spotkania, dwa długie i trzecie krótsze. Słyszała pytania o rzeczy, co do których nie podejrzewała, że mogą mieć związek z ADHD. Na przykład czy się wyłącza. A ona miewa takie stany. Albo czy jest niedokładna. Chciało jej się płakać, gdy słyszała: „Czy miała pani takie sytuacje, że pani robi coś i zupełnie pani zapomina co?”. Albo: „Czy szukała pani kiedykolwiek portfela w zamrażalniku?”. Ona na to, że oczywiście! Jak nie daj Boże ktoś zadzwoni podczas wykonywania prostych czynności, to rzeczy, którymi właśnie się zajmuje, trafiają w przypadkowe miejsca. Zupełnie nie myśli.

Zaskoczyły ją pytania dotyczące dzieciństwa. Dotąd myślała, że jej zachowania wynikały z tego, że była niegrzeczna albo leniwa. Nieporządna, złośliwa. Regularnie odrabiała lekcje w szatni, tuż przed lekcjami. Siadała na ławce pod wieszakiem, zdejmowała buty i słyszała, jak dzieciaki z klasy pytają się na wzajem, co im wyszło z matmy w trzecim zadaniu. Trzecim zadaniu?! Otwierała książkę, no rzeczywiście. I robiła szybko sama, rzadziej odpisywała od kogoś.

Uzyskanie diagnozy było dla niej kosztowne emocjonalnie, bo dotąd myślała, że to wszystko jej wina, że za mało się stara. Wiele razy miała ochotę zapytać lekarkę: „Skąd pani wie? No dokładnie tak jest!”.

Ale na część pytań odpowiadała: nie. Czy pani się spóźnia? Nie, nie spóźniam się, jestem prawniczką, nie mogę się spóźnić na rozprawę, bo ją przegram – odpowiadała. W dokumentach mam porządek. Co prawda w torebce, w samochodzie i gabinecie panuje bałagan, ale ręczniki są poukładane pod linijkę. Są miejsca, w których musi być czysto, w innych w ogóle nie przeszkadza jej chaos. Nie gubi rzeczy, bo nawet jeśli zostawi portfel w zamrażalniku, to odtworzy sekwencję zdarzeń i w końcu go tam znajdzie. Wtedy zwątpiła, że ADHD się potwierdzi. Trudno, pomyślała, będzie musiała szukać dalej przyczyny swojego rozproszenia. I wtedy lekarka zapytała: „Czy sypia pani w dzień?”. Ada przyznała, że jeśli tylko może i praca jej na to pozwala, ucina sobie drzemkę koło trzynastej, czternastej. Lekarka tylko coś zanotowała i przeszła do kolejnych pytań.

Przy omówieniu wyników psychiatra nie miała wątpliwości, Ada ma ADHD, ale jest ono nieźle ukryte. Bo Ada się „wytresowała”. Tak bardzo musi się starać, żeby się nie spóźnić, pamiętać, wszystko poukładać, aby działało, że o trzynastej ma dwudziestą drugą. Kończy jej się energia, dzień dobiegł końca. Podczas trzydziestominutowej drzemki regeneruje siły i może w tym dniu przeżyć swój drugi dzień.

Lekarka mówiła, że są trzy metody zajęcia się ADHD: coaching, terapia i leki. Ada nie musi iść na coaching, bo przez lata zrobiła go sobie sama. Intuicyjnie wdrożyła wiele metod, by zapanować nad objawami ADHD. Obłożyła się kalendarzami, a w telefonie ma ustawione przypomnienia, że teraz trzeba wyjść. Piszczy, a Ada natychmiast wstaje i wkłada buty. Ale jak zobaczy coś na drodze do drzwi, czym postanowi się zająć, już wiadomo, że nie zdąży. Z klientami natomiast sprawę rozwiązała sprytnie. Jak się z nimi umawia, prosi, by godzinę przed spotkaniem przysłali esemes, że jest ono aktualne. Mój czas jest cenny, mówi, proszę o potwierdzenie. I tym sposobem gdyby zawiódł kalendarz, klient sam o sobie przypomina.

Terapii też lekarka nie rekomendowała, bo jej zdaniem w tym przypadku nie jest potrzebna. Ale zaproponowała, by Ada zapisała się do grupy w mediach społecznościowych, rozmawiała z innymi, którzy mają podobne trudności. I zobaczyła, że nie są to tylko siedemnastolatki. Takie relacje to forma grupy wsparcia.

I wdrożyła leki.