Niektórych trzeba zabić

Rządy terroru na Filipinach

Patricia Evangelista

Niektórych trzeba zabić

Rządy terroru na Filipinach

fragment

1. Love-Love

 

Mam na imię Lady Love, mówi dziewczynka[1].

Ma jedenaście lat. Jest drobna jak na swój wiek, same tylko chude brązowe nogi i duże ciemne oczy. Lady Love to imię, które zapisuje na górze swoich prac szkolnych, poza tym nigdzie go nie używa. To babcia tak ją nazwała. Ale wszyscy wołają na nią Love-Love. Tak zwracała się do niej mama, gdy posyłała ją na targ. Ubierz dzieci, Love-Love. Nie przeszkadzaj mi, jak gram w karty, Love-Love. Przestań mnie pouczać, Love-Love.

Nikt nie nazywa jej Lady, a tylko Dee nazywał ją Love. Po prostu Love.

Love, mawiał, uściskaj staruszka.

Dee to skrót od daddy. Czasem wprawia to Love-Love w zakłopotanie – nie sam uścisk, bo Dee umie porządnie przytulać, ale sam fakt, że tak go nazywa. Bo tylko bogate dziewczynki nazywają swoich ojców tatusiami. Dziewczynce mieszkającej w slumsach Manili zwykłe „tato” w zupełności by wystarczyło. Ale oto oboje, Dee i Love, Love i Dee, idą wczesnym wieczorem ulicą, a mała dziewczynka wyciąga do góry chude ramię, by objąć nim w pasie wysokiego mężczyznę.

Love-Love powinna być trzecim z ósemki dzieci, ale najstarsze zmarło na wściekliznę, a drugie w kolejności rzadko w ogóle bywało w domu. Dlatego to Love-Love musiała powiedzieć Ma, jak nazywała swoją mamę, żeby przestała pić, a ojcu, żeby rzucił palenie. Znowu jesteś pijana, mówiła jej, a Ma odpowiadała Love-Love, żeby dała jej spokój.

Love-Love martwiła się, że rodzice zachorują. Martwiła się plotkami o tym, że ojciec zażywa narkotyki. Martwiła się, że żyją w miejscu, w którym co drugi człowiek może być policyjnym szpiclem.

Ma i Dee powtarzali, że wszystko gra. Dee miał odzyskać prawo jazdy. Ma zarabiała jako manikiurzystka. Skapitulowali przed nowym rządem i przyrzekli, że już nigdy więcej nie tkną narkotyków.

Wyprowadźmy się, namawiała ojca Love-Love, ale Dee zbywał ją śmiechem.

Wyprowadźmy się, przekonywała matkę, ale Ma odparła, że dzieci muszą chodzić do szkoły. Do szkoły możemy przecież chodzić gdziekolwiek, stwierdziła Love-Love.

Ma pokręciła głową. Najpierw muszą odłożyć trochę pieniędzy. Nie martw się tyle, powiedziała Ma.

Ale Love-Love dalej się martwiła i miała rację.

Love, powiedział jej ojciec pewnej sierpniowej nocy.

Love, powiedział tuż przed tym, jak kula roztrzaskała mu głowę.

 

Spotykam ją w domu jej ciotki. Siedzi na mocno wytartym fotelu. Kucam przed nią i wyciągam rękę na powitanie. Rozmowa to w końcu nic innego jak rodzaj wymiany. Podaj mi swoje imię, a ja podam ci moje.

Mam na imię Pat, mówię do Love-Love. Jestem dziennikarką.

Urodziłam się w 1985 roku, pięć miesięcy przed tym, jak rewolucja uliczna przywróciła Filipinom demokrację. Wydawało się, że w tamtym roku co druga matka z klasy średniej dawała swojej córce na imię Patricia. Evangelista, nazwisko popularne w moim kraju, pochodzi od greckiego euángelos oznaczającego „głosiciela dobrej nowiny”. Często słyszę, że w odniesieniu do mnie to dość ironiczne.

Moja praca polega na jeżdżeniu w miejsca, w których ludzie umierają. Pakuję rzeczy, rozmawiam z tymi, którzy przeżyli, spisuję ich relacje, po czym wracam do domu i czekam na następną katastrofę. Zwykle nie trwa to zbyt długo.

Mogę wam opowiedzieć o tych miejscach. Przez ostatnich dziesięć lat odwiedziłam ich niemało. Na przykład wioski leżące na wybrzeżu, tak zwane barangay[2], przez które przeszedł tajfun –a gdy skończyły się w nich worki na zwłoki, ciała niemowląt trzeba było pakować do plecaków. Albo górskie zbocza na południu, gdzie dziennikarze zostali pogrzebani żywcem pod kolejnymi warstwami samochodów i trupów. Albo pola kukurydzy na prowincji ogarniętej rebelią, albo miasteczka namiotowe wokół spalonych wiosek, albo pomieszczenia na zapleczu, gdzie matki szeptem opowiadają o dzieciach, które z desperacji musiały usunąć[3].

W moim zawodzie dobrze mieć ograniczony zasób słownictwa. Najpierw podajesz nazwiska, potem liczbę ofiar. Kolory przydają się, żeby nieco uporządkować opis. Wzgórze było zielone. Niebo czarne. A plecak fioletowy, podobnie jak siniak na lewym policzku kobiety.

Krótkie słowa są precyzyjne. Znaczą dokładnie tyle, ile znaczą, i dają się szybciej zapisać, gdy pada ci bateria w laptopie.

Najbardziej lubię czasowniki. Dzielą opowieść na logicznie uporządkowane ruchy, jak palec na spuście, nóż przystawiony do brzucha: „czaić się”, „biec”, „uderzyć”, „tonąć”, „strzelać”, „rozrywać”, „pękać”, „wybuchać”.

Od czasu wyboru Jego Ekscelencji Rodriga Dutertego na urząd prezydenta zgromadziłam nową kolekcję słów, które ciągle wirują, zamieniają się miejscami, powtarzają z głuchym stukotem.

Na przykład „zabić”. Prezydent mojego kraju często używa tego słowa. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy swoich rządów powtórzył je co najmniej tysiąc dwieście pięćdziesiąt cztery razy w rozmaitych kontekstach i w stosunku do całej gamy wrogów[4]. Użył go w odniesieniu do grupy czteroletnich skautów, obiecując zabić każdego, kto stanie na drodze do ich przyszłości[5]. Użył go, wygłaszając do osób pracujących za granicą apel o tym, że w kraju też czeka na nich praca: trzeba w końcu zabić wszystkich narkomanów[6]. Burmistrzom oskarżanym o handel narkotykami polecił okazać skruchę, podać się do dymisji lub umrzeć[7]. Groził zabiciem obrońców praw człowieka, w razie gdyby problem z narkotykami uległ nasileniu[8]. Policjantom za zabijanie ludzi obiecał medale[9]. Dziennikarzy uprzedzał, że mogą zostać zabici i sami będą sobie winni[10].

„Nie żartuję – oznajmił podczas wiecu wyborczego w 2016 roku. – Jeśli zostanę prezydentem, przekażę wojsku i policji, że taki jest mój rozkaz: znaleźć tych ludzi i ich zabić, koniec kropka”[11].

Sama znam jedynie kilkadziesiąt nazwisk zabitych. Ale prezydent miał dla tych ludzi wiele różnych określeń. Według niego byli to narkomani, handlarze, ćpuny, dilerzy, potwory, szaleńcy.

Love-Love znała tylko dwoje z nich. Ma i Dee.

 

Wszystko zaczęło się od walenia w niewłaściwe drzwi, w głębi korytarza. Zrobiło się zamieszanie, słychać było łomot pięści o drewno, protesty lokatorów i trzask kolejno otwieranych drzwi przerywany głosem mężczyzny.

To nie tu, mówił. Nie tu, nie tu, nie tu.

Wkrótce dotarł do drzwi mieszkania Love-Love. Otwierać, krzyknął.

W środku Love-Love siedziała przyczajona obok matki. Była trzecia nad ranem. Dee szybko zasnął tej nocy, z jednym z maluchów przytulonym do piersi. Pozostałe dzieci spały rozłożone po całym pokoju. Mężczyzna kopnął drzwi.

Love-Love przeszło przez myśl, że właśnie tak zginą jej rodzice.

Matka otworzyła drzwi, bojąc się, że mężczyźni na zewnątrz wybiją w oknie szybę i zasypią ich wszystkich gradem kul. Dwaj ludzie wpadli do środka. Obaj mieli maski na twarzach z otworami wyciętymi na oczy, nos i usta.

To tutaj, oznajmił jeden z nich, pochylając się nad Dee. Wstawaj, rzucił do niego.

Dee drgnął obudzony. Próbował usiąść, ale na jego piersi leżało zwinięte małe dziecko. Opadł więc z powrotem na łóżko.

Love, powiedział tylko, zanim jeden z mężczyzn do niego strzelił. Kula roztrzaskała mu prawą skroń. Krew ochlapała dziecko.

Dee!, wrzasnęła Love-Love.