Emirat to my

Jak talibowie odbijali Afganistan

Edukacja raz jeszcze zeszła do podziemia. W styczniu 2023 roku, ostatnim pełnym miesiącu spędzonym przeze mnie w Afganistanie, dziewczynki miały dostęp do niej maksymalnie na poziomie szóstej klasy. Innymi słowy – mogły skończyć podstawówkę. W Kabulu jak grzyby po deszczu wyrastały tajne komplety, prowadzone zwykle przez bezrobotne teraz nauczycielki żeńskich szkół średnich lub starsze uczennice i studentki, których edukacja została przerwana.

– Nasza sytuacja jest bardzo trudna. Wcześniej byłyśmy studentkami, chodziłyśmy na zajęcia, aż nagle zostałyśmy zamknięte w domu – mówi z żalem Anisa, jedna z założycielek tajnej szkoły w Daszt‑e Barczi.

Na pomysł prowadzenia zajęć dla młodszych dziewcząt wpadła wraz z grupą koleżanek z różnych uczelni, między innymi technicznych i medycznych. Wykładowczynie są niewiele starsze od większości swoich uczennic, mają od dwudziestu dwóch do dwudziestu pięciu lat. Gdy talibowie ogłosili, że studentki nie mogą pojawiać się na zajęciach do odwołania, Mahbuba była o krok od ukończenia studiów inżynierskich. Pozostało jej do zdania zaledwie kilka egzaminów. Masuma zaliczyła kilka semestrów studiów medycznych. Zajnab studiowała na Politechnice Kabulskiej i od dwóch lat pracowała jako nauczycielka.

– Kiedy talibowie zamknęli szkoły, straciłam pracę. Nie mogłam dzielić się swoją wiedzą, co było dla mnie bardzo trudne – opowiada. – Teraz znów czuję się lepiej.

 Edukacja siedemnastoletniej Zahry została przerwana w dziewiątej klasie.

– Przychodzenie tutaj ratuje mnie od całkowitego załamania – mówi.

Według raportu organizacji Save the Children, opublikowanego w rocznicę przejęcia władzy przez talibów, do szkół nie uczęszcza aż czterdzieści pięć procent afgańskich dziewcząt. Dwadzieścia sześć procent wykazuje objawy depresji.

– Coraz więcej dziewczyn ma problemy psychiczne. Moja przyjaciółka jest nawet pod opieką lekarza – relacjonuje Zajnab. – Ale postanowiłyśmy, że musimy znów stanąć na nogi i stać się nawzajem dla siebie lekarstwem. Dlatego przed trzema miesiącami założyłyśmy tę szkołę.

Zaczęło się od kilku uczennic, które pocztą pantoflową informowały swoje koleżanki. Teraz na zajęciach prowadzonych codziennie od trzynastej do siedemnastej pojawia się około trzydziestu dziewcząt w różnym wieku. Podzielone na dwie grupy wiekowe uczą się między innymi angielskiego, matematyki, plastyki. Szkoła nie rzuca się w oczy. Mahbuba, z którą rozmawiałam przez telefon, kazała mi zatrzymać się przy jednym z okolicznych meczetów. Tam spotkała się ze mną i wprowadziła nas za bramę domu niewyróżniającego się niczym spośród sąsiednich budynków. Dopiero w środku, na wewnętrznym dziedzińcu, zauważyłam przed drzwiami kilkanaście par damskiego obuwia. Dziewczyny muszą być ostrożne. Starają się nie przychodzić na zajęcia dużą grupą, raczej pojawiają się pojedynczo. Gdyby sąsiedzi nabrali podejrzeń, mogliby zadenuncjować szkołę.

Zastanowiło mnie, czy talibowie, mimo wszystko, nie przymykają oka na takie przybytki. Z moich rozmów z szeregowymi członkami ruchu wynikało, że praktycznie żaden z nich nie popiera decyzji władz w kwestii szkół dla dziewcząt. Owszem, niektórzy wyrażali wątpliwości co do sposobu prowadzenia tych placówek w czasach republiki i podkreślali, że wszystko musi działać zgodnie z szariatem, ale żaden nie wyglądał na zadowolonego z obecnego stanu rzeczy. Bojownik imieniem Szapur powiedział mi, że od czasów pierwszego emiratu jego pogląd na tę sprawę zmienił się radykalnie.

– Wtedy cieszyłem się, że szkoły są zamknięte, bo ważny był dla mnie honor. Czemu kobiety miałyby wychodzić z mojego domu i w jakichś innych miejscach się uczyć?, myślałem. Byłem szczęśliwy, że moje siostry nie chodzą do szkoły, bo nie rozumiałem wagi edukacji. Sądziłem, że muszą być schowane. Teraz wiem, oczywiście, że edukacja jest dobra. Potrzebujemy nauczycieli, lekarzy. Tego potrzebuje nasze społeczeństwo. Kiedy szkoły miały się otworzyć, wszyscy moi koledzy talibowie byli szczęśliwi i smucili się, gdy ponownie je zamknięto – wyznał.